Nowa Podstawa programowa kształcenia ogólnego została podpisana przez Minister Edukacji Narodowej 23 grudnia 2008 roku i weszła w życie z dniem 30 stycznia 2009 roku /Dz.U. nr 4 z 15 stycznia 2009, poz. 17/, jako element Reformy Oświaty.

Od września 2009 roku (rok szkolny 2009/2010) będzie obowiązywała w nauczaniu zintegrowanym w szkołach podstawowych /klasy 1 – 3/ - na I etapie edukacji oraz w pierwszej klasie gimnazjum – na III etapie edukacji , a od września 2012 roku wejdzie do realizacji na II etapie edukacji – klasy 4 – 6 szkoły podstawowej oraz na IV etapie edukacji - w klasach pierwszych szkół ponadgimnazjalnych.

Od września 2009 roku w pierwszych klasach gimnazjum także geografia powinna być nauczana zgodnie z zakresem treści i wymaganiami zapisanymi w nowej, aktualnie obowiązującej podstawie programowej.

Przydział godzin

Nowa Podstawa programowa kształcenia ogólnego porządkuje i uściśla wymagania edukacyjne i zakres realizowanego, w ramach godzin lekcyjnych, materiału. Na realizację zagadnień w ramach lekcji geografii przeznacza się łącznie 130 godzin w gimnazjalnym cyklu kształcenia, czyli 4 godziny na etap, plus 10 godzin na zajęcia terenowe(zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej zmieniającym rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych z dnia 23 marca 2009). Podział godzin na poszczególne lata nauki zależny jest od ramowego planu organizacji pracy szkoły. Proponuje się prowadzenie zajęć:

• w systemie klasowo – lekcyjnym
• zajęć terenowych, wyjazdów edukacyjnych.

Podstawa programowa bliżej nauczyciela

Zgodnie z założeniem nowa podstawa programowa wykorzystywana ma być nie tylko przez autorów programów i podręczników. Dotychczas do nauczycieli skierowane były zapisy w standardach wymagań. Według nowego rozporządzenia podstawa programowa ma stanowić dla nauczycieli punkt wyjścia dla tworzenia wymagań edukacyjnych i planów wynikowych. Obowiązkiem jest realizacja w całości materiału zawartego w podstawie. Jeśli zespół klasowy charakteryzuje się odpowiednimi możliwościami a nauczyciel dysponuje czasem, może – tworząc własne cele edukacyjne, realizować zagadnienia rozszerzające, wykraczające poza podstawę programową.

Nowe rozwiązania

Nowa podstawa programowa formułuje następujące rozwiązania, wspólne dla wszystkich przedmiotów:

1. Następuje programowe (ale nie strukturalne) połączenie gimnazjum i pierwszej klasy szkoły ponadgimnazjalnej. Na poziomie podstawowym w szkole ponadgimnazjalnej treści nauczania z gimnazjum nie mogą być powtarzane. Przewidziana jest ich kontynuacja w szkole ponadgimnazjalnej. W związku z tym uczniowie kończący gimnazjum winni jak najlepiej opanować treści przewidziane w podstawie programowej.
   Treści nauczania dla klasy pierwszej szkoły ponadgimnazjalnej, poziom podstawowy, odnoszą się do relacji człowiek – środowisko oraz do współczesnych problemów przyrodniczych, gospodarczych, społecznych, kulturowych i politycznych. Ich realizacja jest możliwa tylko w oparciu o podstawowe wiadomości z zakresu geografii, wyniesione z gimnazjum.
   Zakres treści geograficznych realizowany w gimnazjum pozwala na prowadzenie w toku zajęć i poza nimi wielu obserwacji terenowych, poznawania najbliższego otoczenia szkoły, miejscowości. Daje to uczniom możliwość samodzielnego zbierania informacji, ich analizy, interpretacji oraz uczenia się sposobów prezentacji wyników własnych działań. Pozwala również na rozwijanie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji. Wiedza i opanowane umiejętności pozwalają w efekcie na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w środowisku w różnych skalach.
2. Treści nauczania nie mogą powtarzać się w podstawie programowej dla różnych przedmiotów. I tak np. zagadnienie zanieczyszczenia powietrza będzie omawiane na lekcjach chemii, a degradacja gleb – na lekcjach geografii. Tym samym treści te nie należą już do zakresu biologii.
3. Nie przewidziano ścieżek edukacyjnych. Istotne treści ścieżek zostały włączone do nauczania poszczególnych przedmiotów. Podstawa programowa chemii obejmuje niektóre zagadnienia z dawnych ścieżek edukacyjnych takich, jak: Edukacja prozdrowotna i Edukacja ekologiczna.

Struktura dokumentu

Nowa podstawa programowa geografii w gimnazjum składa się z dwóch części.

Część 1. Cele kształcenia – wymagania ogólne

1. Dokonywanie obserwacji i pomiarów wybranych elementów środowiska przyrodniczego i społeczno-gospodarczego, rejestracja i przedstawianie ich wyniki w różnych formach; analizuje je i interpretuje.
2. Korzystanie z różnych źródeł informacji geograficznej: planów, map ogólnogeograficznych, tematycznych, turystycznych, fotografii, rysunków, wykresów, danych statystycznych, tekstów źródłowych oraz technologii informacyjnych w celu gromadzenia, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych.
3. Posługiwanie się ze zrozumieniem podstawową terminologią geograficzną.
4. Wykazywanie zróżnicowania przestrzennego warunków środowiska przyrodniczego oraz działalności człowieka na Ziemi oraz określanie głównych przyczyn i skutków tego zróżnicowania.
5. Wyjaśnianie powiązania zjawisk, procesów przyrodniczych, gospodarczych i społecznych w różnych skalach przestrzennych (regionalnej, krajowej, globalnej) oraz wykazywanie ich wpływ na życie społeczności lokalnych.
6. Dostrzeganie prawidłowości rządzących środowiskiem przyrodniczym, życiem i działalnością człowieka; stosowanie ich do interpretacji zjawisk przyrodniczych, społecznych i gospodarczych; ocenianie skutków działalności człowieka w środowisku geograficznym.
7. Stosowanie wiedzy (wiadomości i umiejętności) geograficznych zdobytych w szkole i wskazywanie możliwości ich wykorzystania w praktyce

Istotne znaczenie ma, więc samodzielne zbieranie informacji oraz ich przetwarzanie. Wymaga to od nauczyciela odpowiedniego przygotowania, również z zakresu informatyki. Naprzeciw tym potrzebom wychodzi wydawnictwo, dołączając wysokiej jakości zasoby multimedialne i interaktywne zawarte na płytach CD-ROM, do podręczników i poradników metodycznych.

Część 2. Treści nauczania – wymagania szczegółowe

1. Mapa – umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą.
2. Kształt, ruchy Ziemi i ich następstwa.
3. Wybrane zagadnienia geografii fizycznej.
4. Położenie i środowisko przyrodnicze Polski.
5. Ludność Polski.
6. Główne problemy gospodarcze Polski.
7. Regiony geograficzne Polski.
8. Sąsiedzi Polski – zróżnicowanie geograficzne, przemiany.
9. Europa. Relacje przyroda – człowiek.
10. Wybrane regiony świata. Relacje: kultura - przyroda - gospodarka.

Do każdego z zagadnień dołączony jest szczegółowy opis wymagań. Szczegółowość opisu wymagań powoduje, że na egzaminie kończącym gimnazjum nie znajdą się zaskakujące, co do zakresu treści pytania z geografii. Pytania te nie mogą z założenia wykraczać poza podstawę programową.

Starano się wyraźnie ograniczyć zakres wiedzy encyklopedycznej na rzecz kształtowania umiejętności korzystania ze źródeł oraz rozumowego poznania geograficznego. Z zakresu geografii ogólnej uwzględnione zostały tylko te treści, które wprowadzają w poznanie geograficzne i pozwalają rozumowo uczyć geografii. Geografia ogólna zastąpiona została poznaniem egzemplarycznym w formie geografii regionalnej.

W toku kształcenia geograficznego w gimnazjum wskazuje się na znacznie większy niż dotychczas zakres korzystania z obserwacji bezpośrednich, dokonywanych przez uczniów (lekcji i zajęć w terenie, wycieczek) oraz na jak najczęstsze nawiązywanie do regionu, w którym uczeń mieszka.