Młodszy uczeń w LO - wyzwanie dla nauczycieli

Do niedawna uważano, że trudny okres dorastania (12-24 rok życia) związany jest z „burzą hormonów”, jednak dzięki rozwojowi badań nad mózgiem, można stwierdzić, że to zachodzące w nim zmiany wpływają na zachowania młodych ludzi. W tym okresie rozwija się kora przedczołowa. To w tej części mózgu przebiegają procesy planowania działań i oceny ich konsekwencji. To ona odpowiada za hamowanie spontanicznych i nierzadko gwałtownych stanów emocjonalnych, dokonuje oceny i interpretacji informacji, a następnie generuje zachowanie adekwatne do sytuacji.  Kora przedczołowa nastolatków nie jest dojrzała, rozwija się pod wpływem doświadczeń. Traktowanie tego etapu życia człowieka jako przejściowego jest w tym kontekście nieporozumieniem – w rzeczywistości jest to jeden z najważniejszych dla kształtowania się osobowości człowieka okresów krytycznych. Rozwój osobowości nastolatka związany jest z czterema aspektami: intensywną emocjonalnością, zaangażowaniem społecznym, pragnieniem nowości i twórczego działania. Każdy z tych aspektów stawia przed nauczycielami określone wyzwania.

Ciekawość poznawcza
Zainteresowanie nauką jest u większości nastolatków bardzo duże, o ile we wcześniejszych etapach nikt nie zdołał ciekawości poznawczej zniszczyć. Nie oznacza to jednak, że nasi uczniowie chcą uczyć się akurat tego, co im podsuwamy w ramach realizacji podstawy programowej. Młodzi ludzie są ciekawi przede wszystkim tego, co dotyczy ich bezpośrednio, a więc wszystkich zagadnień związanych z emocjami, uczuciami, przeżywaniem, poszukiwaniem sensu życia i odpowiedzi na egzystencjalne pytania, dlatego warto przekazywać im wiedzę w nawiązaniu do ich doświadczeń lub bezpośredniego otoczenia.  Dla młodzieży licealnej z jednej strony pożywką poznawczą są wyzwania i ciekawe, żywe, aktualne tematy, z drugiej – możliwość samodzielnego dochodzenia do niekonwencjonalnych rozwiązań. Takie możliwości daje wiele materiałów zamieszczanych w podręcznikach, multibookach dla nauczyciela czy serwisach internetowych.

Wrażliwość emocjonalna
Jednocześnie młodzi ludzie są niezwykle wrażliwi i wyczuleni na reakcje otoczenia wobec nich samych. Oczekują od dorosłych zmiany podejścia, buntują się przeciwko autorytetom, gotowym rozwiązaniom, schematom. Oni są odkrywcami w wielkiej i trudnej podróży do pełnej dojrzałości i potrzebują pełnych zrozumienia i akceptacji dorosłych przyjaciół. I chociaż zachowania nastolatków są dla nas często niezrozumiałe i skrajnie denerwujące, to właśnie my dorośli powinniśmy okazać empatię i budować relacje oparte na zaufaniu.  Oznacza to w praktyce szkolnej m.in. zrozumienie, że nie uda nam się w sposób trwały i pełny „nauczyć” wszystkich uczniów wszystkiego, jak to zakłada program. Dużo bardziej pomagamy młodym ludziom, jeśli poszukujemy w nich potencjału i pokazujemy, w czym są mocni, jeżeli akceptujemy i szanujemy ich wybory nawet kosztem ograniczenia wymagań w tych obszarach, które nie leżą bezpośrednio w sferze zainteresowania konkretnego ucznia. To okazuje się bardzo trudne w liceum, gdzie zwykle nauczyciel przedmiotu ma zawężone pole widzenia tylko do swojej dziedziny wiedzy.  A jednak można sobie wyobrazić takie podejście, o ile nauczyciele będą mieli czas, energię i chęci, by w konstruktywny sposób rozmawiać o każdym uczniu - jego potrzebach, potencjale, temperamencie – i odpowiednio tworzyć zindywidualizowane ścieżki rozwoju.  Pracując z podręcznikiem na lekcji lub w domu, potrzebują coraz więcej bodźców i treści przygotowanej w taki sposób, aby mogli łatwo przyswoić wiedzę. Duże znaczenie ma czytelność materiału i równowaga pomiędzy tekstem a grafiką. Ważne jest wykorzystanie stałych, powtarzających się kolorów, które uczeń będzie kojarzył z poszczególnymi elementami w podręcznikach. To znacznie ułatwi mu poruszanie się po podręczniku. Nawet barwne infografiki i schematy dzisiaj muszą wyglądać inaczej niż jeszcze kilka lat temu. Istotne jest aby opierać się na nowoczesnym materiale, którego forma koresponduje z tym co uczeń widzi na co dzień w reklamach czy internecie.

Twórcze działanie i aktywność społeczna
Charakterystyczna dla okresu dorastania potrzeba twórczego działania i aktywności społecznej mogą być w szkole zaspokajane dzięki wprowadzeniu metody LdL (uczenia się przez nauczanie). Istotą tej metody jest samodzielne planowanie w grupach uczniów swojego uczenia się.  Młodzi ludzie pod kierunkiem nauczycieli wybierają zagadnienia, tematy, problemy, którymi będą zajmować się w określonym czasie, określają też sposób, w jaki przedstawią i zweryfikują swoje osiągnięcia. Poszczególne osoby w grupie stają się ekspertami w wybranych dziedzinach i zastępują nauczyciela, którego rola ogranicza się do doradzania i udzielania pomocy. Taka forma pracy jest wskazana, gdy mamy do czynienia z nastolatkami, które szczególnie potrzebują uznania, wyzwań, autonomii i budowania pozycji w grupie. LdL umożliwia zaspokojenie tych potrzeb w konstruktywny sposób. Uczenie się w ten sposób nie ogranicza się do siedzenia w ławkach i wykonywania poleceń nauczyciela. Obecnie, kiedy kontakty międzyludzkie odbywają się w coraz większym stopniu za pośrednictwem komunikatorów, część zadań uczniowie mogą wykonywać w chmurze. Zamiast ograniczać wykorzystywanie technologii, umożliwiamy uczniom współpracę zarówno w świecie wirtualnym, jak i w rzeczywistym. To może nam pomóc w rozwiązaniu jeszcze jednego problemu: przesunięcia rytmu dobowego u większości nastolatków (odpowiedzialna za sen melatonina wydziela się u nich od północy, więc lekcje od ósmej rano nie mogą być efektywne).  Uczniowie pracując metodą LdL część zaplanowanych zadań wykonują w dogodnym dla nich czasie. Nieocenioną pomocą w samodzielnym uczeniu się będą wskazane przez nauczyciela źródła i materiały: e-podręczniki i e-ćwiczenia, umożliwiające natychmiastową weryfikację rozwiązań.

W pracy z dorastającą młodzieżą pamiętajmy o tych uwarunkowaniach i nie wińmy drzewa o to, że rośnie w taki, a nie inny sposób. Podlewajmy, dbajmy i bądźmy przyjaciółmi. W ten sposób ten niezwykły okres w życiu młodych ludzi możemy ubogacić, wzbogacając jednocześnie siebie.

POLECAMY:

PRZECZYTAJ TAKŻE: