Klucz odpowiedzi

Test z języka polskiego dla uczniów klas 8, przed egzaminem ósmoklasisty


Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.–4.

Bolesław Prus
Katarynka

W nocy zbudził matkę szmer i szept. Zerwała się z pościeli, zapaliła świecę i zobaczyła w kąciku swoją córkę już ubraną i bawiącą się lalką.
– Co ty robisz, dziecino? – zawołała. – Dlaczego nie śpisz?
– Bo już przecie jest dzień, proszę mamy – odparła.
Dla niej dzień i noc zlały się w jedno i trwały zawsze…
Stopniowo pamięć wzrokowych wrażeń poczęła zacierać się w dziewczynce. Czerwona wiśnia stała się dla niej wiśnią gładką, okrągłą i miękką, błyszczący pieniądz był twardym i dźwięcznym krążkiem, na którym znajdowały się jakieś znaki w płaskorzeźbie. Wiedziała, że pokój jest większy od niej, dom większy od pokoju, ulica od domu. Ale wszystko to jakoś – skróciło się w jej wyobraźni.
Uwaga jej skierowała się na zmysł dotyku, powonienia i słuchu. Jej twarz i ręce nabrały takiej wrażliwości, że zbliżywszy się do ściany czuła o kilka cali1 lekki chłód. Zjawiska odległe oddziaływały na nią tylko przez słuch. Przysłuchiwała się więc po całych dniach.
Poznawała posuwisty chód stróża, który mówił piskliwym głosem i zamiatał podwórko. Wiedziała, kiedy jedzie z drzewem chłopski wózek drabiniasty, kiedy dorożka, a kiedy kary2 wywożące śmiecie.
Najmniejszy szelest, zapach, oziębienie się lub rozgrzanie powietrza nie uszło jej uwagi. Z niepojętą bystrością pochwytywała drobne te zjawiska i wysuwała z nich wnioski.
Raz matka zawołała służącej.
– Nie ma Janowej. […] Poszła po wodę.
– A skąd wiesz o tym? – zapytała zdziwiona matka.
– Skąd?... Przecież wiem, że brała konewkę z kuchni, potem poszła na drugie podwórze i napompowała wody. A teraz rozmawia ze stróżem.
Istotnie zza parkanu dolatywał szmer rozmowy dwu osób, ale tak niewyraźny, że tylko
z wysiłkiem można go było usłyszeć.
Lecz nawet rozszerzona sfera zmysłów niższych nie mogła jej zastąpić wzroku. Dziewczynka uczuła brak wrażeń i zaczęła tęsknić.
Pozwolono jej chodzić po całym domu i to ją nieco uspokajało. Wydeptała każdy kamień na podwórzu, dotknęła każdej rynny i beczki. Ale największą przyjemność robiły jej podróże do dwu całkiem odmiennych światów: do piwnicy i na strych.
W piwnicy powietrze było chłodne, ściany wilgotne. Przygłuszony turkot uliczny dolatywał z góry; inne odgłosy niknęły. To była noc dla ociemniałej.
Na strychu zaś, szczególniej w okienku, działo się całkiem inaczej. Tam hałasu było więcej niż w pokoju. […] Słyszała turkot wozów z kilku ulic; tu skupiały się krzyki z całego domu. Twarz jej owiewał ciepły wiatr. Słyszała świergot ptaków, szczekanie psów i szelest drzew w sąsiednim ogrodzie. Tu był dla niej dzień…
Nie dość na tym. Na strychu częściej niż w pokoju świeciło słońce, a gdy dziewczynka
skierowała na nie przygasłe oczy, zdawało jej się, że coś widzi. W wyobraźni budziły się cienie kształtów i barw, ale takie niewyraźne i pierzchliwe, że nic przypomnieć sobie nie mogła…

Bolesław Prus, Katarynka (fragmenty), Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975.

1 cal – jednostka miary długości.
2 kara – wóz do wywożenia śmieci.

 

Zadanie 1. (0–1)
Oceń prawdziwość podanych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Dziewczynka – bohaterka noweli Katarynka – była niewidoma od urodzenia. P F
Wyostrzone zmysły słuchu i dotyku całkowicie zastępowały dziewczynce brak wzroku. P F

 

Zadanie 2. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Reakcja matki przedstawiona na początku fragmentu tekstu ukazuje przede wszystkim jej:

  1. niezadowolenie.
  2. wyrozumiałość.
  3. opanowanie.
  4. niepokój.

Zadanie 3. (0–1)
Jaki rodzaj literacki reprezentuje fragment Katarynki? Wybierz odpowiedź A albo B i jej uzasadnienie spośród 1–3.

Przytoczony tekst jest fragmentem utworu

A. dramatycznego, ponieważ 1. o miejscu, czasie, bohaterach i sytuacji opowiada narrator.
B. epickiego, 2. o przeżyciach niewidomej dziewczynki dowiadujemy się tylko z jej słów i zachowania.
3. akcja rozgrywa się w krótkim czasie i w jednym miejscu.

 

Zadanie 4. (0–1)
Uzupełnij zdania. Wybierz właściwe odpowiedzi spośród podanych.

W zdaniu matka zawołała służącej wyraz służącej występuje w funkcji A/B i ma archaiczną formę dopełniacza. We współczesnym języku polskim w takich połączeniach stosuje się formę C/D.

  1. dopełnienia
  2. przydawki
  3. narzędnika
  4. biernika

 

Przeczytaj bajkę i wykonaj zadania 5.–9.

Jean de La Fontaine
Rolnik i jego synowie

Nie szczędźcie sił i trudu – praca w pocie czoła
Oto skarb, co przynosi najpewniejsze zyski.

Bogaty rolnik, czując zgon już bliski,
Synów swoich do izby w tajemnicy woła
I rzecze: „Pamiętajcie nie sprzedawać ziemi,
Którą ja uprawiałem rękami własnemi.
Jest w niej skarb zakopany. Gdzie? Nie wiem dokładnie,
Lecz poszukajcie pilnie, a przy dobrej woli
Z pewnością w ręce wam wpadnie.
Wnet po żniwach, w jesień, weźcie się do roli
I od skiby1 do skiby rydlem2 skopcie całą,
Ażeby jednej grudki nie zostało.
Skrzętnie pracujcie, niechaj wasze dłonie
Każdą piędź3 ziemi poruszą”.
Zmarł rolnik, a synowie stają na zagonie,
Kopią skibę za skibą, każdą grudkę kruszą,
Tak że po roku łan4 dobrze sprawiony
Podwójne wydał im plony.
Pieniędzy nie znaleźli. Lecz ojciec sędziwy
Mądrze postąpił w ostatniej godzinie,
Dając synom naukę na ich własnym czynie,
Że praca to skarb prawdziwy.

Przeł. Władysław Noskowski
Jean de La Fontaine, Bajki, Warszawa 1990.

1 skiba – wąski pas gleby odwrócony i odłożony podczas orki.
2 rydel – rodzaj łopaty służącej do kopania w ziemi.
3 piędź – dawna jednostka długości.
4 łan – tu: obszar ziemi, na którym coś się uprawia.

Zadanie 5. (0–1)
Która z cech bajki Jeana de La Fontaine’a świadczy o jej epickim charakterze? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

  1. Wierszowana forma utworu.
  2. Występowanie ludzi jako bohaterów.
  3. Obecność nieskomplikowanej fabuły.
  4. Pouczenie sformułowane we wstępie i w zakończeniu.

Zadanie 6. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Wyraz piędź objaśniony w przypisie do bajki to ____.

A. archaizm
B. neologizm
C. regionalizm


Zadanie 7. (0–1)

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W zdaniu Skrzętnie pracujcie, niechaj wasze dłonie każdą piędź ziemi poruszą przysłówek skrzętnie można zastąpić wyrazem

  1. ostrożnie.
  2. radośnie.
  3. starannie.
  4. roztropnie.

Zadanie 8. (0–1)
Które zdanie wypowiada narrator bajki? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

  1. Skrzętnie pracujcie, niechaj wasze dłonie każdą piędź ziemi poruszą.
  2. Pamiętajcie nie sprzedawać ziemi, którą ja uprawiałem rękami własnemi.
  3. Lecz poszukajcie pilnie, a przy dobrej woli z pewnością w ręce wam wpadnie.
  4. Nie szczędźcie sił i trudu – praca w pocie czoła oto skarb, co przynosi najpewniejsze zyski.

Zadanie 9. (0–1)
Jaki dodatkowy morał wynika z tej bajki? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.

  1. Kontakt z naturą sprawia, że człowiek czuje się szczęśliwy.
  2. Najlepiej uczymy się, zdobywając doświadczenie.
  3. Dobra materialne mają wartość przemijającą.
  4. Chciwość jest największą wadą człowieka.

 

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 10.–13.

Adam Mickiewicz
Świtezianka (fragment)

[…]
Bieży i patrzy, patrzy i bieży;
Niesie go wodne przestworze,
Już z dala suchych odbiegł wybrzeży,
Na średnim1 igra jeziorze.

I już dłoń śnieżną w swej ciśnie dłoni,
W pięknych licach topi oczy,
Ustami usta różane goni
I skoczne okręgi toczy.

[…]
„A gdzie przysięga? gdzie moja rada?
Wszak kto przysięgę naruszy,
Ach, biada jemu, za życia biada!
I biada jego złej duszy!

Nie tobie igrać2 przez srebrne tonie
Lub nurkiem pluskać w głąb jasną;
Surowa ziemia ciało pochłonie,
Oczy twe żwirem zagasną.

A dusza przy tym świadomym3 drzewie
Niech lat doczeka tysiąca,
Wiecznie piekielne cierpiąc żarzewie
Nie ma czym zgasić gorąca”.

Słyszy to strzelec, błędny krok niesie,
Błędnymi rzuca oczyma;
A wicher szumi po gęstym lesie,
Woda się burzy i wzdyma.

Burzy się, wzdyma i wre aż do dna,
Kręconym nurtem pochwyca,
Roztwiera paszczę otchłań podwodna,
Ginie z młodzieńcem dziewica.

Woda się dotąd burzy i pieni,
Dotąd przy świetle księżyca
Snuje się para znikomych cieni;
Jest to z młodzieńcem dziewica.

Ona po srebrnym pląsa jeziorze,
On pod tym jęczy modrzewiem.
Kto jest młodzieniec? – strzelcem był w borze.
A kto dziewczyna? – ja nie wiem.

Mickiewicz, Ballady i romanse oraz inne wiersze, Zielona Sowa, Kraków, s. 21–23 (186 słów).

1 średnim – tu: środkowym.
2 igrać – bawić się.
3 świadomym – tu: będącym świadkiem.

Zadanie 10. (0–1)
Uzupełnij zdanie. Wybierz odpowiedzi A lub B i C lub D.

Pojawiający się w tekście wyraz żarzewie pochodzi od słowa A/B i można go zastąpić synonimem C/D.

  1. żarzyć się
  2. żarliwość
  3. męka
  4. ogień

Zadanie 11. (0–1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.

W przytoczonym fragmencie charakterystyka bezpośrednia tytułowej bohaterki pojawia się w strofie

  1. pierwszej.
  2. drugiej.
  3. czwartej.
  4. ostatniej.

Zadanie 12. (0–1)
Dokończ zdanie. Wybierz termin A albo B i odpowiednie uzasadnienie spośród 1–3.

Przytoczony tekst jest fragmentem

A. bajki, o czym świadczy 1. opis emocji bohatera i występowanie monologu.
B.     ballady, 2. dydaktyzm utworu i wykorzystanie alegorii.
3. nastrój grozy i elementy fantastyki.

 

Zadanie 13. (0–1)
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Woda się dotąd burzy i pieni – podkreślony wyraz pełni w tym zdaniu funkcję

  1. okolicznika sposobu.
  2. okolicznika czasu.
  3. dopełnienia.
  4. przydawki.

Zadanie 14. (0–1)

Oceń prawdziwość stwierdzeń odnoszących się do zdania Pieniądze są najważniejsze wtedy, kiedy chce się spędzić urlop na Bora-Bora. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F – jeśli jest fałszywe.

Przecinek oddziela zdanie główne od zdania podrzędnego okolicznikowego czasu. P F
W zdaniu głównym występuje orzeczenie wyrażone czasownikiem i przysłówkiem. P F

 

Zadanie 15. (0–1)

Do podanych wyrazów dobierz poprawną zasadę ortograficzną. Wpisz obok każdego wyrazu odpowiednią cyfrę.

  1. niepowodzenia  5 
  2. niedaleko  3 
  3. nie byli  4 
  1. Nie z przysłówkami w stopniu wyższym piszemy oddzielnie.
  2. Nie z imiesłowami przysłówkowymi piszemy oddzielnie.
  3. Nie z przysłówkami w stopniu równym piszemy łącznie.
  4. Nie z czasownikami osobowymi piszemy oddzielnie.
  5. Nie z rzeczownikami piszemy łącznie.

 

Zadanie 15. (0–1)

Do podanych wyrazów dobierz poprawną zasadę ortograficzną. Zaznacz obok każdego wyrazu odpowiednią cyfrę.

  1. niepowodzenia 1 / 2 / 3 / 4 /  5 
  2. niedaleko 1 / 2 /  3  / 4 / 5
  3. nie byli 1 / 2 / 3 /  4  / 5
  1. Nie z przysłówkami w stopniu wyższym piszemy oddzielnie.
  2. Nie z imiesłowami przysłówkowymi piszemy oddzielnie.
  3. Nie z przysłówkami w stopniu równym piszemy łącznie.
  4. Nie z czasownikami osobowymi piszemy oddzielnie.
  5. Nie z rzeczownikami piszemy łącznie.

DO NAUKI POLECAMY:

Zachęcamy do sprawdzenia się w pozostałych testach: